Ajraluvchi so'zlar (2): 离合词

Xitoy tilida ajraluvchi so'zlar (离合词 — líhécí) odatda o'zidan keyin to'g'ridan-to'g'ri to'ldiruvchi ola olmaydi. Agar gapda natija, miqdor to'ldiruvchisi yoki harakat yuklamalari bo'lsa, ular ajraluvchi so'zning o'rtasiga (fe'l va ot qismi orasiga) joylashtiriladi.

Grammatik qoidalar

1. To'g'ridan-to'g'ri to'ldiruvchi ololmaslik: Ajraluvchi so'zlar tuzilishiga ko'ra fe'l va ot birikmasidan (Fe'l + Ot) iborat bo'lgani uchun ulardan keyin ketma-ket boshqa to'ldiruvchi qo'shib bo'lmaydi.

2. To'ldiruvchilarning o'rni: Harakat natijasi (masalan: 完), miqdori (masalan: 两次) yoki 了 yuklamasi ajraluvchi so'zning o'rtasiga qo'yiladi (Fe'l + Natija/Miqdor + Ot).

3. To'ldiruvchi shaxsning ko'rsatilishi: Harakat biror shaxs bilan birga bajarilganda, u shaxs 跟 (gēn) yoki 和 (hé) ko'makchisi orqali ajraluvchi so'zdan oldin keladi (跟/和 + Shaxs + Ajraluvchi so'z).

Grammatik tuzilish

Fe'l + Natija / Miqdor / 了 + Ot 跟 / 和 + Shaxs + Ajraluvchi so'z

Misollar

昨(Zuó)天(tiān)游(yóu)完(wán)泳(yǒng)以(yǐ)后(hòu)，我(wǒ)的(de)耳(ěr)朵(duo)一(yì)直(zhí)有(yǒu)点儿(diǎnr)疼(téng)。

Kecha suzib bo'lganimdan keyin qulog'im tinmay biroz og'rib turdi.

今(Jīn)年(nián)夏(xià)天(tiān)只(zhǐ)下(xià)了(le)两(liǎng)次(cì)雨(yǔ)。

Bu yilgi yozda faqat ikki marta yomg'ir yog'di.

小(Xiǎo)张(Zhāng)下(xià)个(gè)月(yuè)跟(gēn)他(tā)女(nǚ)朋(péng)友(you)结(jié)婚(hūn)。

Syao Chjan kelasi oy sevgilisi (qiz o'rtog'i) bilan turmush quradi.

Eslatma (Muhim qoidalar)

Keng tarqalgan xatolar: Ajraluvchi so'zdan keyin to'g'ridan-to'g'ri to'ldiruvchi qo'yish xatodir: “结婚她” (XATO) → “跟她结婚” (TO'G'RI). “游泳完” (XATO) → “游完泳” (TO'G'RI). Vaqt va miqdor ko'rsatkichlari: Harakatning qancha vaqt davom etgani yoki necha marta bajarilgani ham ajraluvchi so'zning o'rtasiga kiradi (masalan: 游泳 → 游了一小时泳 — bir soat suzdi).