“就” va “才” ravishlarining taqqoslanishi

Xitoy tilida 就 (jiù) va 才 (cái) ravishlari fe'ldan oldin hol bo'lib keladi. 就 so'zlovchining fikricha harakat barvaqt (vaqtli) yuz berganini, tez yoki oson kechganini bildiradi. 才 esa so'zlovchining fikricha harakat kech yuz berganini, sekin yoki qiyinchilik bilan kechganini bildiradi. O'zbek tiliga 就 “…dayoq”, “darrov”, “allaqachon”; 才 esa “…gina”, “faqat”, “shundagina”, “zo'rg'a” deb tarjima qilinadi.

Grammatik qoidalar

1. Subyektiv baho: Har ikkala ravish harakatning obyektiv davomiyligini emas, balki so'zlovchining subyektiv qarashini (tez/barvaqt yoki sekin/kech deb hisoblashini) aks ettiradi.

2. “就” ning xususiyati: Harakat kutilgandan ko'ra barvaqt sodir bo'lganini, kam vaqt talab qilganini yoki oson kechganini ko'rsatadi. O'tgan zamonda 就 kelgan gaplar oxirida ko'pincha 了 (le) qo'yiladi.

3. “才” ning xususiyati: Harakat kutilgandan ko'ra kech sodir bo'lganini, ko'p vaqt olganini yoki qiyinchilik bilan amalga oshganini ko'rsatadi. 才 kelgan gaplar oxirida 了 (le) ishlatilmaydi.

Grammatik tuzilish

Vaqt / Shart birikmasi + 就 + Fe'l + (了) Vaqt / Shart birikmasi + 才 + Fe'l

Misollar

中(Zhōng)国(guó)银(Yín)行(háng)很(hěn)近(jìn)，走(zǒu)路(lù)几(jǐ)分(fēn)钟(zhōng)就(jiù)能(néng)到(dào)。

Xitoy banki juda yaqin, piyoda bir necha daqiqalik yo'l.

我(Wǒ)下(xià)午(wǔ)要(yào)去(qù)医(yī)院(yuàn)，很(hěn)晚(wǎn)才(cái)能(néng)回(huí)来(lái)。

Men tushdan keyin kasalxonaga borishim kerak, juda kech qaytaman.

我(Wǒ)早(zǎo)上(shang)五(wǔ)点(diǎn)就(jiù)起(qǐ)床(chuáng)了(le)。

Men ertalab soat beshdayoq o'rindan turdim (barvaqt turdim).

坐(Zuò)火(huǒ)车(chē)去(qù)北(Běi)京(jīng)，五(wǔ)个(ge)小(xiǎo)时(shí)才(cái)能(néng)到(dào)。

Pekinga poyezdda borilsa, besh soatdan keyingina yetib borish mumkin (uzoq vaqt ketadi).

Eslatma (Muhim qoidalar)

Ma'no farqini taqqoslang: 五点就起床了 (Wǔ diǎn jiù qǐchuáng le) = Soat 5 dayoq turdim (so'zlovchi buni juda barvaqt deb hisoblaydi). 五点才起床 (Wǔ diǎn cái qǐchuáng) = Soat 5 dagina turdim (so'zlovchi buni kech deb hisoblaydi). Muhim qoida: 才 qatnashgan gaplar oxiriga 了 (le) yuklamasini qo'shish grammatik xatodir (“五个小时才能到了” deyish noto'g'ri).