Ketma-ket fe'lli gaplar (2): 着

Xitoy tilida 着 (zhe) harakat yuklamasi ketma-ket fe'lli gaplarda birinchi fe'ldan (Fe'l₁) keyin kelib, ikkinchi harakat (Fe'l₂) bajarilayotgan paytdagi holat yoki usul (tarz)ni ko'rsatib keladi. O'zbek tiliga ko'pincha fe'lning ravishdosh shakllari (“-ib”, “-gan holda”, “-a/-y”) orqali tarjima qilinadi.

Grammatik qoidalar

1. Harakat holati va usulini ko'rsatish: Birinchi fe'l birikmasi (Fe'l₁ + 着) ikkinchi harakat qanday holatda yoki qaysi usulda amalga oshirilayotganini tushuntiradi.

2. Bir vaqtda sodir bo'lish: Ikkala harakat ham bir vaqtning o'zida parallel ravishda bajarilayotganini bildiradi.

3. To'ldiruvchining o'rni: Agar birinchi fe'lning o'z to'ldiruvchisi bo'lsa, u 着 yuklamasidan keyin va ikkinchi fe'ldan oldin qo'yiladi (Fe'l₁ + 着 + To'ldiruvchi₁ + Fe'l₂).

Grammatik tuzilish

Fe'l₁ + 着 + (To'ldiruvchi₁) + Fe'l₂ + (To'ldiruvchi₂)

Misollar

咱(Zán)们(men)可(kě)以(yǐ)走(zǒu)着(zhe)去(qù)。

Biz piyoda (yurib) borishimiz mumkin.

弟(Dì)弟(di)吃(chī)着(zhe)苹(píng)果(guǒ)写(xiě)作(zuò)业(yè)。

Ukam olma yeb (yegan holda) uy vazifasini yozyapti.

他(Tā)们(men)坐(zuò)着(zhe)看(kàn)电(diàn)视(shì)。

Ular o'tirib (o'tirgan holda) televizor ko'rishyapti.

Eslatma (Muhim qoidalar)

Asosiy harakat va holatni ajratish: Gapdagi markaziy harakat har doim ikkinchi fe'l (Fe'l₂) hisoblanadi. Birinchi fe'l (Fe'l₁ + 着) faqat fondagi holatni bildiradi (masalan: 坐着看电视 — televizor ko'rish asosiy harakat, o'tirish esa uning holati). Inkor shakli: Ushbu iboraning inkor shaklida birinchi fe'l oldiga 没(有) qo'shiladi va 着 tushirib qoldiriladi (masalan: 他没坐着 — u o'tirgani yo'q).