Mavjudlik va paydo bo'lish gaplari (3): 存现句

Xitoy tilida 存现句 (cúnxiànjù) konstruksiyasi biror joyda odam yoki narsa-buyumlarning paydo bo'lishi, yo'qolishi yoki harakatlanib o'tishini tasvirlash uchun ishlatiladi. Bu turdagi gaplar har doim o'rin-joy so'zi bilan boshlanadi. O'zbek tiliga “Anavi yoqdan... keldi/o'tdi”, “...dan ... tushib keldi” kabi iboralar bilan tarjima qilinadi.

Grammatik qoidalar

1. Gapning boshlanishi: Gap har doim ega o'rnida keluvchi o'rin-joy so'zi (处所词语) bilan boshlanadi (masalan: 后边, 前面, 楼上).

2. Fe'l va to'ldiruvchi: Fe'ldan keyin albatta harakatning yo'nalishini ko'rsatuvchi to'ldiruvchi (趋向补语: 过来, 过去, 下来) yoki natija to'ldiruvchisi (结果补语) keladi. Harakatning tugallanganini bildirish uchun 了 (le) yuklamasi qo'shilishi mumkin.

3. Noaniq shaxs/narsa: Gap oxirida keladigan odam yoki narsa noaniq (noma'lum) bo'lishi shart. Shuning uchun ulardan oldin har doim son + sanoq so'z birikmasi (数量短语: 两个人, 很多车, 几个人) ishlatiladi.

Grammatik tuzilish

Joy so'zi + Fe'l + Yo'nalish / Natija to'ldiruvchisi + (了) + Son + Sanoq so'z + Odam / Narsa

Misollar

后(Hòu)边(biān)走(zǒu)过(guò)去(qù)两(liǎng)个(ge)人(rén)。

Orqangdan ikki kishi o'tib ketyapti.

前(Qián)面(miàn)开(kāi)过(guò)来(lái)很(hěn)多(duō)车(chē)。

Old tomondan ko'plab mashinalar haydab (yurib) keldi.

楼(Lóu)上(shàng)下(xià)来(lái)了(le)几(jǐ)个(ge)人(rén)。

Yuqori qavatdan bir necha kishi tushib keldi.

Eslatma (Muhim qoidalar)

To'ldiruvchining noaniqligi: Gap oxirida kelayotgan shaxs aniq bo'lmasligi kerak. Masalan, “楼上下来了张先生” (Janob Chjan tushib keldi) deyish ushbu grammatik qoidaga to'g'ri kelmaydi. Har doim noaniq miqdor ishlatilishi kerak (几个人, 一个人). Yo'nalish farqi (来 vs 去): 开过来 (kāi guòlái) = So'zlovchi turgan tomonga qarab haydab keldi. 走过去 (zǒu guòqù) = So'zlovchidan uzoqlashib, boshqa yo'nalishga yurib ketdi.