Sodda yo'nalish kengaytmasi
Xitoy tilida sodda yo'nalish kengaytmasining asosiy tuzilmasi:
动词 + 来 / 去
Fe'l + 来 / 去
来láiharakat so'zlovchi tomonga yo'nalganini bildiradi
去qùharakat so'zlovchidan uzoqlashib ketayotganini bildiradi
Bu tuzilmada eng ko'p ishlatiladigan fe'llar:
上、下、进、出、回、过
来 va 去 farqi
Fe'l + 来
Harakat bu tomonga: so'zlovchi tomon
Fe'l + 去
Harakat u tomonga: so'zlovchidan uzoqqa
Misollar
我不上去了，就在下面等你
上去shàngquyuqoriga chiqib ketmoq
下面xiàmiànpastda
等你děng nǐseni kutmoq
Bu vaziyatda so'zlovchi pastda, tinglovchi esa yuqorida. Shuning uchun 上去 ishlatilgan.
家月到下边了，你下去接她吧
家月到下边了Jiāyuè dào xiàbian leJiayue pastga yetib keldi
你下去nǐ xiàqusen pastga tush
接她jiē tāuni kutib ol
Bu yerda so'zlovchi yuqorida, tinglovchi ham yuqorida. Pastga tushish so'zlovchidan uzoqlashish bo'lgani uchun 下去 ishlatilgan.
我在外边呢，你出来吧
我在外边呢wǒ zài wàibian nemen tashqaridaman
你出来吧nǐ chūlái basen tashqariga chiq
Bu yerda so'zlovchi tashqarida, tinglovchi esa ichkarida. Tinglovchi so'zlovchi tomonga chiqayotgani uchun 出来 ishlatilgan.
Boshqa fe'llar bilan ham ishlatilishi
Quyidagi fe'llar ham 来 / 去 bilan ishlatilishi mumkin:
叫、开、买、拿、请、送、要、找、走
她拿来一本中文书
拿来ná láiolib kelmoq
一本中文书yì běn Zhōngwén shūbitta Xitoycha kitob
你别过来拿了，我给你送去
过 + 来
bu tomonga kelmoq
送 + 去
olib bormoq / yetkazib bermoq
别过来拿了bié guòlái ná lebu yerga olib ketgani kelma
我给你送去wǒ gěi nǐ sòngqumen senga olib borib beraman
“起来” ning maxsus ishlatilishi
“起来” (qǐlái) Xitoy tilida maxsus shakl hisoblanadi. U ikki xil ma'noni bildirishi mumkin: o'rnidan turmoq; harakatning yuqoriga yo'nalishini bildirmoq.
今天早上5点她就起来了
今天早上5点jīntiān zǎoshang wǔ diǎnbugun ertalab soat 5 da
她就起来了tā jiù qǐlái leu turdi
Bu yerda 起来 “o'rnidan turmoq” ma'nosida ishlatilgan.
你起来吧，让小妹妹坐这儿
你起来吧nǐ qǐlái basen tur
让小妹妹坐这儿ràng xiǎo mèimei zuò zhèrkichkina qizcha bu yerda o'tirsin
Qisqa qoida
Fe'l + 来
Harakat so'zlovchi tomonga yo'naladi.
出来 — tashqariga, bu tomonga chiqmoq
拿来 — olib kelmoq
Fe'l + 去
Harakat so'zlovchidan uzoqqa yo'naladi.
上去 — yuqoriga chiqib ketmoq
下去 — pastga tushib ketmoq
送去 — olib borib bermoq
起来
o'rnidan turmoq yoki yuqoriga yo'nalgan harakatni bildirmoq